Nauka logiki 1

Bodaj najdziwniejsza z książek Helga, a także dotycząca najbardziej fundamentalnych zagadnień, które autor określa jako nauki o bycie, istocie i pojęciu. Po z górą 50. latach przedstawiamy czytelnikowi wydanie drugie tego wręcz legendarnego dzieła. Nie jest to proste wznowienie, a tekst starannie przejrzany i skolacjonowany, unowocześniony i odświeżony. Klasyczny przekład Adama Landmana, tak zakorzeniony w polskiej recepcji Hegla, zyskuje tu na jasności i ożywa. Formy myślenia przejawiają się i utrwalają przede wszystkim w języku ludzkim. W naszych czasach nie można za często przypominać, że tym, co różni człowieka od zwierzęcia, jest myślenie. Język przeniknął we wszystko, co staje się stroną wewnętrzną człowieka, wyobrażeniem w ogóle, we wszystko, co człowiek czyni czymś własnym. A to, co człowiek ujmuje w języku i w nim wypowiada, zawiera w sposób ukryty i pogmatwany lub wyraźny jakąś kategorię – tak bardzo naturalny jest dla człowieka moment logiczny, albo – tak bardzo moment ten jest samą jego swoistą naturą. Jeśli jednak naturę w ogóle jako to, co fizyczne, przeciwstawimy temu, co duchowe, będziemy musieli powiedzieć, że moment logiczny jest raczej czynnikiem nadnaturalnym, który wciska się w całe życie naturalne człowieka, w jego uczucia, poglądy, pragnienia, potrzeby i popędy, przeobrażając je w ten sposób – choć tylko od strony formalnej – w coś ludzkiego, w wyobrażenia i cele. (Fragment z tekstu) SPIS TREŚCI TOMU PIERWSZEGO Przedmowa do drugiego wydania polskiego.................................... XI NAUKA LOGIKI Przedmowa do wydania pierwszego............................................... 3 Przedmowa do wydania drugiego..................................................... 11 Wstęp Ogólne pojęcie logiki ................................................................. 29 Ogólny podział logiki.................................................................... 53 Logika obiektywna Księga pierwsza Nauka o bycie Od czego należy zacząć w nauce?............................................... 65 Ogólny podział w sferze bytu..................................................... 82 Dział pierwszy: Określoność (Jakość)............................................ 85 Rozdział pierwszy....................................................................... 86 A. Byt..................................................................................... 86 B. Nic..................................................................................... 86 C. Stawanie się.......................................................................... 87 1. Jedność bytu i niczego.................................................. 87 Uwaga 1. Przeciwieństwo bytu i niczego w wyobrażeniu 87 Uwaga 2. Wadliwość wyrażenia: jedność, tożsamość bytu i niczego........................................................... 98 Uwaga 3. Izolowanie owych abstrakcji.......................... 103 Uwaga 4. Niepojętość początku................................... 119 2. Momenty stawania się: powstawanie i przemijanie . . . 121 3. Zniesienie stawania się.................................................. 123 Uwaga. Wyraz: znoszenie............................................ 124 Rozdział drugi: Istnienie (Das Dasein).............................................. 127 A. Istnienie jako takie.............................................................. 127 a) Istnienie w ogóle........................................................... 128 b) Jakość............................................................................. 130 Uwaga. Jakość i negacja.................................................. 131 c) Coś.................................................................................. 136 B. Skończoność....................................................................... 139 a) Coś i „inne”.................................................................... 140 b) Określenie, właściwość i granica................................... 148 c) Skończoność ................................................................. 158 α. Bezpośredniość skończoności................................... 158 β. Ograniczenie (Schranke) i powinność........................ 161 Uwaga. Powinność..................................................... 164 γ. Przejście skończoności w nieskończoność............... 169 C. Nieskończoność................................................................. 170 a) Nieskończoność w ogóle............................................... 171 b) Wzajemne określanie się skończoności i nieskończoności 172 c) Nieskończoność afirmatywna...................................... 179 Przejście............................................................................ 191 Uwaga 1. Postęp nieskończony...................................... 191 Uwaga 2. Idealizm........................................................ 198 Rozdział trzeci: Byt dla siebie..................................................... 201 A. Byt dla siebie jako taki........................................................ 202 a) Istnienie i byt dla siebie.................................................. 203 b) Byt dla jednego.............................................................. 204 Uwaga. Wyrażenie: was fur ein...? 205 c) Jedno ............................................................................ 210 B. Jedno i wiele....................................................................... 211 a) Jedno w sobie samym..................................................... 212 b) Jedno i pustka................................................................. 213 Uwaga. Atomistyka........................................................ 214 c) Wiele różnych „jednych” (Viele Eins). Odpychanie . . . 216 Uwaga. Leibnizjańska monada...................................... 219 C. Odpychanie i przyciąganie............................................... 220 a) Wykluczanie jednego..................................................... 220 Uwaga. Twierdzenie o jedności jednego i wielu............ 224 b) Jedno „jedno” przyciągania............................................ 225 c) Odnoszenie się do siebie odpychania i przyciągania . . 227 Uwaga. Kantowska konstrukcja materii z siły przyciągania i odpychania......................................... 234 Dział drugi: Wielkość (Ilość) ........................................................ 244 Uwaga............................................................................. 246 Rozdział pierwszy: Ilość.............................................................. 248 A. Czysta ilość.......................................................................... 248 Uwaga 1. Wyobrażenie czystej ilości ........................... 250 Uwaga 2. Kantowska antynomia niepodzielności i nieskończonej podzielności czasu, przestrzeni i materii.................................................................... 253 B. Wielkość ciągła i rozdzielna............................................... 268 Uwaga. Zwykłe oddzielanie od siebie tego rodzaju wielkości.................................................................... 269 C. Ograniczenie ilości.............................................................. 270 Rozdział drugi. Quantum........................................................... 272 A. Liczba.................................................................................. 272 Uwaga 1. Arytmetyczne sposoby liczenia. Kantowskie syntetyczne twierdzenia a priori pochodzące z oglądu 276 Uwaga 2. Posługiwanie się określeniami liczbowymi dla wyrażenia pojęć filozoficznych.......................... 287 B. Quantum ekstensywne i intensywne................................ 294 a) Różnica między nimi..................................................... 294 b) Tożsamość wielkości ekstensywnej i intensywnej .... 299 Uwaga 1. Przykłady tej tożsamości ........................... 301 Uwaga 2. Zastosowanie przez Kanta określenia stopnia do bytu duszy........................................................... 304 c) Zmiana quantum........................................................... 306 C. Nieskończoność ilościowa.................................................. 307 a) Pojęcie tej nieskończoności............................................ 307 b) Ilościowy postęp nieskończony...................................... 309 Uwaga 1. Wysokie mniemanie o postępie w nieskończoność..................................................... 312 Uwaga 2. Kantowska antynomia ograniczoności i nieograniczoności świata w przestrzeni i czasie . . 320 c) Nieskończoność quantum............................................ 326 Uwaga 1. Pojęciowa określoność nieskończoności matematycznej........................................................ 330 Uwaga 2. Cel rachunku różniczkowego wyprowadzony z jego zastosowania.................................................. 380 Uwaga 3. Jeszcze inne formy związane z jakościową określonością wielkości............................................ 421 Rozdział trzeci: Stosunek ilościowy............................................ 438 A. Stosunek wprost................................................................. 440 B. Stosunek odwrotny.............................................................. 443 C. Stosunek potęgowy.............................................................. 450 Uwaga............................................................................. 454 Dział trzeci: Miara......................................................................... 458 Rozdział pierwszy: Ilość specyficzna......................................... 467 A. Quantum specyficzne........................................................ 467 B. Miara specyfikująca........................................................... 473 a) Prawidło......................................................................... 473 b) Miara specyfikująca ..................................................... 473 Uwaga............................................................................ 476 c) Stosunek obu stron jako jakości................................... 477 Uwaga............................................................................ 481 C. Byt dla siebie występujący w mierze................................ 484 Rozdział drugi: Miara realna..................................................... 490 A. Stosunek między samoistnymi miarami.......................... 491 a) Powiązanie dwóch miar.................................................. 492 b) Miara jako szereg stosunków miar................................ 495 c) Powinowactwo z wyboru............................................... 500 Uwaga. Berthollet o chemicznym powinowactwie z wyboru i odnosząca się do tego teoria Berzeliusa 503 B. Linia węzłowa stosunków miary......................................... 517 Uwaga. Przykłady takich linii węzłowych — o tym, że w naturze nie ma skoków................................... 521 C. Bezmiar ............................................................................ 525 Rozdział trzeci. Stawanie się istoty............................................ 530 A. Absolutna indyferencja..................................................... 530 B. Indyferencja jako odwrotny stosunek swych czynników . . 531 Uwaga. O sile dośrodkowej i odśrodkowej..................... 537 C. Przejście do istoty.............................................................. 543